Organizacja zakupów —jako czynnik ułatwiajqcy szybkie przygotowanie kolacji Szybkie przygotowanie kolacji zależy nie tylko od zaprojektowania potraw nadających się do przyrządzania w krótkim czasie, ale rów­nież od organizacji zakupów i zaopatrzenia spiżarni w produkty spożywcze. Dokonywanie zakupów musi być czynnością z góry usta­loną, nigdy nie powinno być przypadkowe; wyjątek stanowią jedynie atrakcyjne, poszukiwane artykuły sezonowe lub importowane, np. owoce cytrusowe, papryka, pierwsze truskawki, jagody itp. Wszelkie planowanie zestawów kolacyjnych okaże się bezskuteczne, jeśli przystępując do ich wykonania gospodyni nie znajdzie w domu potrzebnych produktów. Natomiast gdy w spiżarni i chłodziarce są zawsze podstawowe artykuły spożywcze, to nawet przy okresowych czy sporadycznych trudnościach w zaopatrzeniu, zastosowanie pro­duktów zamiennych umożliwi przygotowanie pełnowartościowego posiłku. Na przykład planując naleśniki z mięsem, można przy braku świeżego mięsa przygotować smaczne i pożywne nadzienie z kaszy gryczanej (ugotowanej na sypko) i pasztetu z konserw, uzupełniając je przesmażoną na tłuszczu cebulą, koperkiem itp. Można także dodać do farszu - zamiast pasztetu - posiekane jaja na twardo lub jedno i drugie. Wynika jednak z tego, że dokonanie każdej za- miany będzie możliwe tylko wtedy, gdy wymienione produkty znajdą się w naszej domowej spiżarni. Nie można opracować wytycznych dotyczących zakupów jednakowych dla wszystkich typów gospodarstw domowych, gdyż trzeba brać tu pod uwagę warunki mieszkaniowe, poziom zaopatrzenia, sąsiedztwo sklepów, posiadanie lub brak lodówki (a także fakt czy jest to lo­dówka mała, czy duża), liczbę członków rodziny i ich wiek, pomoc domowników przy zakupach itp. Wiele natomiast wskazówek jest ogólnych, należy je tylko dostosować do warunków własnego go­spodarstwa, dążąc do oszczędności czasu i wysiłku. W każdym domu dokonywanie zakupów podstawowych produktów powinno odbywać się 1-2 razy w miesiącu. Zalicza się do nich: wszystkie produkty zbożowe sypkie oraz makarony, cukier, miód i nie­które słodycze, przetwory z owoców i warzyw, kawę, herbatę, kakao, sól, przyprawy korzenne, kostki bulionowe, oliwę, olej itp., a więc artykuły łatwe do przechowywania nawet w pokojowej temperaturze. Drugą grupę stanowią te produkty, które trzeba kupować raz, a na­wet 2-3 razy w tygodniu, jeśli pobliskie sklepy są dobrze zaopatry­wane w świeże artykuły. Należą tu: masło, śmietana, sery, jaja, mięso, wędliny, ryby, słonina, boczek, margaryna, smalec, majonez, drożdże, a poza tym takie owoce, jak cytryny, jabłka, gruszki oraz śliwki, twarde warzywa (marchew, pietruszka, buraki i ziemniaki). Do trzeciej grupy zalicza się te produkty, które kupuje się codzien­nie, tj. mleko, pieczywo, warzywa liściaste (np. sałata), mrożonki, młode ziemniaki, kalarepa, kalafiory itp., sezonowe owoce, np. truskawki lub maliny. Są to produkty łatwo psujące się, które nie nadają się do przechowywania dłuższego, niż 1—2 dni i najczęściej przeznaczone są do spożycia w dniu zakupu. Przeprowadzony podział produktów jest schematyczny, gdyż często­tliwość dokonywania zakupów wyliczonych w drugiej i trzeciej grupie związana jest z warunkami przechowywania produktów, jakimi dy­sponuje gospodyni. Należy pamiętać, że nawet przy dużej chłodziar­ce, dobrej spiżarni czy szafce balkonowej (w okresie zimy), dobór zapasów trzeba umiejętnie regulować, gdyż są produkty i potrawy, których nawet w chłodziarce nie można przechowywać zbyt długo, zwłaszcza w temperaturze poniżej zera. Dotyczy to: śmietanki, ma­jonezu, kremów, galaret mięsnych i owocowych, jaj, mięs smażonych i pieczonych, wędlin itp. Natomiast bardzo duże usługi oddaje zamrażalnik, tj. parownik chłodziarki, w którym panuje temperatura poniżej zera. Można w nim przez kilka, a nawet kilkanaście dni przechowywać mrożonki owo­cowo-warzywne (szpinak, pomidory, mizerię, fasolkę, truskawki, po­rzeczki itp.) oraz zamrożone ryby, drób lub mięso. Do zamrażalnika wstawia się również na krótki okres czasu te produkty i potrawy, które trzeba szybko oziębić. Należy przy tym pamiętać, że nie wolno wstawiać do chłodziarki potraw ciepłych. Przy korzystaniu z tego urządzenia należy zaznajomić się dokładnie z dołączoną instrukcją. Omówiona organizacja zakupów dotyczy głównie warunków miej­skich, gdzie są sklepy różnych branż. W warunkach wiejskich sprawa ta rozwiązywana -jest indywidualnie, zależnie od typu gospodarstwa i możliwości kontaktu z ośrodkami miejskimi. Poniżej podano wykaz produktów, używek i przypraw stanowiących podstawę zapasów domowych i ułatwiających gospodarowanie. Produkty nadające się do przechowania w suchym pomieszczeniu o temperaturze pokojowej: mąka pszenna (2 gatunki), mąka ziemniaczana, kasze: manna, gryczana, krakowska, kukurydzana, perłowa (drob­na i średnia), ryż, płatki owsiane itp., makaron: rurki cięte, świderki, nitki itp. (2-3 rodzaje), suche ciastka: herbatniki, biszkopty, pierniki itp., miód oraz cukier: kryształ, puder, puder z wanilią, — owoce i przetwory owocowe: dżem, powidła, syropy owocowe, kompoty, borówki, cytryny, jabłka, mrożonki, owoce suszone (śliwki, morele), soki pitne, galaretki owocowe, soki sproszko­wane itp., - warzywa i przetwory z warzyw: koncentrat i sok pomidorowy, fa­solka szparagowa i zielony groszek w konserwach, porcja wło- ■ szczyzny, paczuszka warzyw suszonych, cebula, mrożonki, sos „Ketchup", chrzan itp., mleko w proszku - w tych wypadkach, gdy nie zawsze jest do dyspozycji mleko płynne, konserwy mięsne i rybne: pasztet, gulasz, wieprzowina praso­wana, sucha kiełbasa itp., ryby w zalewie pomidorowej i oliwie, według upodobania i możliwości finansowych. Produkty, które trzeba przechowywać w chłodzierce lub w pomie­szczeniu o temperaturze 0—6° C, — mleko świeże, śmietana, masło, sery, jaja, olej, majonez, margaryna, smalec, słonina, boczek wędzony, — mięso, wędliny, drób, ryby, - świeże warzywa i owoce, cytryny, ogórki kwaszone itp., — grzyby świeże (pieczarki), - kostki bulionowe, kostki rosołu z drobiu. Używki i przyprawy: herbata i suszone liście mięty, kawa zbożowa i naturalna, kakao, - goździki, cynamon, wanilia, liście laurowe, pieprz naturalny i zio­łowy, ziele angielskie, papryka, gałka muszkatołowa, imbir, kmi­nek, czosnek, majeranek, czarnuszka, ■ 9 — Kolacje... 129 - musztarda, kwasek cytrynowy, proszki spulchniające, olejki do ciast, żelatyna, soda oczyszczana itp. W wykazie produktów oraz używek i przypraw nie podano ich ilości, gdyż w każdej rodzinie zapotrzebowanie będzie inne, uwarunkowane trybem życia, przyzwyczajeniami żywieniowymi, zdrowiem i wiekiem domowników, a także możliwościami budżetowymi. Jeśli np. często piecze się ciasto, to inne będzie zużycie mąki, cukru, tłuszczu i jaj, niż w wypadkach, gdy korzysta się z gotowych ciast cukierniczych. Aby ustalić, jak kształtuje się zużycie różnych produktów, dobrze jest prowadzić notatki w specjalnym zeszycie zakupów, a pod koniec miesiąca czy po dwóch tygodniach obliczyć zużycie produktów. Po­może to gospodyni w ustaleniu wysokości i zapotrzebowania na pod­stawowe artykuły. W tym zeszycie można również zapisywać, które produkty wyczerpały się z zapasów.