Podział produktów spożywczych na 12 grup (tab. 1) daje obraz ich wartości odżywczych i jest w dużym stopniu ilustracjg do poprzed­niego rozdziału. Ułatwia również zamianę produktów w ramach tych samych grup, jeśli nie rozporzqdza się produktami przewidywanymi w jadłospisach, np. 100 g mięsa można zastqpić 100 g sera twaro­gowego, dwoma jajami lub 80 g chudej wędliny (Tabela zamiany produktów). Codzienne wykorzystywanie do potraw produktów ze wszystkich wymienionych grup w ilościach przewidzianych w racjach pokarmowych pomoże uchronić od błędów w odżywianiu się własnym i żywieniu rodziny, a tym samym od schorzeń wynikajqcych z niepra­widłowego żywienia. Tabela 1 Podział produktów spożywczych na 12 grup zależnie od ich składu i wartości odżywczych*) Nr grupy Grupa produktów Zawartość składników odżywczych Uwagi i wyjaśnienia 1 2 3 4 1 Produkty zbożowe (pieczywo, mqka, kasze, makarony) węglowodany, białko nie-pełnowartościowe, witami­ny grupy B (Bi, B2, B6), fosfor, wapń, żelazo, ma­gnez, błonnik węglowodany występują głównie w postaci skro­bi; najwięcej witamin i skła­dników mineralnych za­wierają produkty z gru­bego przemiału (chleb razowy, Grahama, kasza gryczana, płatki owsia­ne) 2 Mleko i produkty mleczne pełnotłu-ste (twaróg, sery podpuszczkowe) białko pełnowartościowe, tłuszcz, cukier, witaminy rozpuszczalne w tłuszczu (A, D, E) i rozpuszczalne w wodzie (Bi, B2, PP, Bfl), wapń, fosfor, sód, potas, siarka produkty mleczne chude pozbawione sq tłuszczu i rozpuszczalnych w nim witamin; cukier mlekowy (laktoza) występuje w mleku słod­kim 3 Jaja białko (0 najwyższej war­tości biologicznej), tłuszcz, witaminy (A, Bj, B2, PP), żelazo, fosfor, wapń, sian­ka witaminy i składniki mi­neralne występują głów­nie w żółtku 4 Mięso, ryby, drób, podroby białko pełnowartościowe, tłuszcz, żelazo, siarka, fo­sfor, sód, chlor, magnez, potas, miedź, jod, cynk i inne składniki mineral­ne, witaminy (Bj, B2, PP, B6, E) i inne żelazo, fosfor, witaminy A i E występują głównie w wątrobie, nerkach i sercach 5 Masło, śmietanka, śmietana tłuszcz, witaminy (A i D), minimalne ilości białka zwierzęcego (2,9%> w 100 g śmietany 20-procento-wej) witamina D występuje w niewielkich ilościach; w sprzedaży znajduje się śmietanka 10-procentowa, 30-procentowa i 18-pro-centowa 1 2 3 4 6 Inne tłuszcze (słonina, smalec, oleje, oliwa, mar­garyna, ceres) tłuszcz, nienasycone kwa­sy tłuszczowe zawarte w olejach 7 Ziemniaki skrobia, białko roślinne, witaminy (C, Bi, PP), po­tas, żelazo, miedź, cynk, magnez białko w ziemniakach, chociaż jest go niewiele, ma wysoką wartość bio­logiczną; ziemniaki stanowią dobre codzienne źiódło witami­ny C — jeśli są spożywa­ne zaraz po ugotowaniu 8 Warzywa i owoce zawierojące dużo karotenu — prowi­taminy A (mar­chew, dynia, mo­rele, szpinak, sała­ta zielona, jarmuż, groszek zielony, fa­solka szparagowa, nać pietruszki, szczypior, kooer. pomidory, brukiew i inne zabarwione żółto i pomarań­czowo oraz zielo­ne) prowitamina A (karoten), witaminy grupy B (B2, PP, Be), węglowodany (cu­kier), potas, wapń, mag­nez, żelazo, białko roślin­ne w bardzo małych iloś­ciach wymienione warzywa są dobrym źródłem mikro­elementów; białko roślinne zawarte w liściach ma wysoką wartość biologiczną 9 Warzywa i owoce będące dobrym źródłem witaminy C (owoce róży, po­rzeczki czarne, ro­kitnik, papryka, tru­skawki, poziomki, maliny, agrest, czerwone i białe porzeczki, poma­rańcze, cytryny, po­midory, kalafiory, brokuły, brukselka, wszystkie rodzaje kapusty, kalarepa) witaminy (C, P, K, Ba, PP), karoten, składniki mine­ralne (potas, żelazo, wapń, magnez, miedź, jod, fluor) witamina P występuje najobficiej w owocach i zielonych liściach warzyw 1 2 | 3 4 10 Inne warzywa i o-woce (buraki, sele­ry, pory, ogórki, rzodkiew, salsefia, szparagi, kalarepa, brukiew, bulwy, ce­bula, cykoria, chrzan. kabaczki, jabłka, gruszki, śli­wki, wiśnie, wino­grona, żurawiny, czarne jagody itp.) węglowodany w postaci cukru i błonnika, witami­ny (różne), ale w znacz­nie mniejszych, ilościach niż w grupach 8 i 9, skła­dniki mineralne, (potas, sód, żelazo, magnez, chlor, miedź, jod, cynk i kobaft), błonnik najwięcej potasu zawiera korzeń pietruszki, chrzan, dynia, kalarepa, cykoria, kalafior, sałata, selery i rzodkiewka (w okresie zi­my i wczesnej wiosny część warzyw i owoców spożywa się w postaci przetworów); produkty z grupy 10'w dużym stopniu przyczy­niają się do urozmaice­nia posiłków podczas ca­łego roku 11 Suche nasiona ro­ślin strączkowych (groch, fasola, so­ja, bób, soczewi-ca) białko roślinne w dużych ilościach, tłuszcz, węglo­wodany (skrobia), witami­ny (B,, B2, PP), wapń, fosfor, żelazo, błonnik bardzo dużo białka i tłu­szczu występuje w nasio­nach soi, z których tłoczy się olej sojowy 12 Cukier i słodycze (cukier, cukierki, czekolada, chałwa, miód, dżemy, kon­fitury, ciastka itp.) cukier i składniki mine­ralne w przetworach owo­cowych, tłuszcz — w cze­koladzie, chałwie i ciast­kach, skrobia - w ciast­kach produkty podane w gru­pie 12 dostarczają głów­nie składników energety­cznych, dlatego też spo­żywa się je w ilościach ograniczonych